PDF -Fotografia na całej stronie - Muzeum Miejskie Suchej Beskidzkiej - Dzieje wsi Iwkowa geografia, historia, kultura (zarys) 1 REJESTR ZAPISÓW GRUNTOWYCH WSI IWKOWA
Wait Loading...


PDF :1 PDF :2 PDF :3 PDF :4 PDF :5 PDF :6 PDF :7 PDF :8


Like and share and download

Dzieje wsi Iwkowa geografia, historia, kultura (zarys) 1 REJESTR ZAPISÓW GRUNTOWYCH WSI IWKOWA

Fotografia na całej stronie - Muzeum Miejskie Suchej Beskidzkiej

Dzieje wsi Iwkowa geografia, historia, kultura (zarys) 1 REJESTR ZAPISÓW GRUNTOWYCH WSI IWKOWA PDF Show publication content! RCiNrcin pl Content 63803 WA303 83297 II10371 Wislicz pdf PDF Untitled Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego wuj pl UserFiles File Hajduk Edukacyjne 20fragment1 pdf PDF bibliografia zawartości “rocznika sądeckiego” za lata Nowy

Related PDF

Show publication content! - RCiN

[PDF] Show publication content! RCiNrcin pl Content 63803 WA303 83297 II10371 Wislicz pdf
PDF

Untitled - Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego

[PDF] Untitled Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego wuj pl UserFiles File Hajduk Edukacyjne 20fragment1 pdf
PDF

bibliografia zawartości “rocznika sądeckiego” za lata - Nowy Sącz

[PDF] bibliografia zawartości “rocznika sądeckiego” za lata Nowy Sącz nowysacz pl content resources pth bibliografia pdf
PDF

małopolska - Rocznik Małopolska Regiony - Regionalizmy - Małe

[PDF] małopolska Rocznik Małopolska Regiony Regionalizmy Małe malopolska images pliki roczniki rm 17 2015 pdf
PDF

maŁopolska - Rocznik Małopolska Regiony - Regionalizmy - Małe

[PDF] maŁopolska Rocznik Małopolska Regiony Regionalizmy Małe malopolska images pliki roczniki rm 15 2013 pdf
PDF

maŁopolska XIV - Małopolska Biblioteka Cyfrowa

[PDF] maŁopolska XIV Małopolska Biblioteka Cyfrowambc malopolska pl Content 77301 14 pdf
PDF

KRONIKA

[PDF] KRONIKAmbc malopolska pl Burlikowski Kroniki 20Powiatu 20 20tom 201 pdf
PDF

Fotografia na całej stronie - Muzeum Miejskie Suchej Beskidzkiej

historii poznanio Babiej Góry) Rocznik Babiogórski" Jan Szpak Dzieje wsi Sidzina do okresu rozbiorow fii, geografii, historii, historii sztuki, krajoznawstwa , przyrody, religii znawców kultury ludowej oba te terminy wyraźnie określił Józef Grabowski Okolice Bochni, Limanowej i Nowego Sącza (Iwkowa, Jazowsko,
PDF

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 170/31

piwlukow weebly uploads 9 3 4 0 93409848 3 2 2018 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 31 93 — gmina Wyszogród w powiecie płockim, — gminy Czer wińsk nad Wisłą i Załuski w powiecie płońskim, bip ms gov pl Data Files public bip prawo

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 343/3

PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 170/31

infor pl download site pl oj 2019 l 124 L L 124 32 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 13 5 2019 (1) Dz U L 309 z 24 11 2009, s 1 (2) Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 686 2012 z dnia 26 lipca 2012 r

DZISIAJ TU, JUTRO TAM

APEL – ROZPOCZĘCIE ROKU SZKOLNEGO

korczakowo wp content uploads 2015 06 Dzisiaj tu, jutro tam, każda radość krótko trwa Dobrze z sobą było nam, więc śpiewajmy dzisiaj tu a jutro tam Kiedy Franklin Roosevelt konał, usłyszałem jego głos rzekł z tej wojny zjednoczony wyjdzie świat stary dureń

УПРАВЛЕНИЕ КИНЕТИЧЕСКОЙ ЭНЕРГИEЙ ЛОКОМОТИВОВ

Обнаружение мелких разломов и трещин с помощью сейсмических

labor ny gov formsdocs wp SH86R pdf b Элемен ты управле ния c Устройст во ограниче ния скорости d Тормо за e Противо откатные enovationcontrols uploaded documents CTAHAAPTHblE PA3MEPbl 4,60 AOVIMa (1 16,84 MM) 000000 Mogenb PV350 PV380 CB93b

E aos amantes da Rede.

RedalycMachos e Brothers: uma etnografia sobre o armário em

Firewalls • Segurança nas camadas de aplicação, transporte, rede e enlace Bob e Alice (amantes!) querem se comunicar “seguramente” • Trudy, a “intrusa”   revelar semelhanças e diferenças que permeiam eis os amantes e intradução, dissemina sua rede de relações com todos

  1. Eis os amantes
  2. A Traição que Caiu na Rede
  3. Olhares da Rede
  4. Jovens e processos de construção de identidade na rede
  5. Maridos e amantes
  6. A Leitura e os Modelos de Comunicação em Rede
  7. 5 SENTIDOS Estudo sobre a rede de programação cultural
  8. A Rede Social Facebook e suas possibilidades pedagógicas em
  9. amante
  10. integralidade na rede de cuidados da pessoa com

E-BUSINESS FOR TOURISM PRACTICAL GUIDELINES FOR TOURISM DESTINATIONS AND BUSINESSES

2011 EMPLOYEE TRAVEL and EXPENSE POLICY and PROCEDURES: US

dit ie hospitalitymanagementtourism media 2 3 REFERENCING MAIN ELECTRONIC SOURCES The following reference guidelines have been sourced from Hussey, J & Hussey, R (1997) Business Research, A Practical Guide for Undergraduate and Postgraduate Students, London Macmillan Business, The Harvard Citation Guide (source failteireland

E CIDADANIA, UMA VISÃO SOBRE A CIÊNCIA E A TECNOLOGIA

Direitos humanos e cidadania: a educação como campo de conflito*

educacaocarpediem br tema educacional pdf temaeducac Projeto Ética e Cidadania vivendo valores no Carpe Diem Daise Priscila Santana da Purificação Camaçari – Bahia Introdução O presente projeto visa iniciar uma discussão sobre a ética numa perspectiva escolar e colocar em prática ações que possam evidenciar a

E-COMMERCE AND PRODUCT SAFETY- KEY CHALLENGES

Fraud Risks in the consumer products and retail sector

unece fileadmin DAM trade wp6 Sectoral E COMMERCE AND PRODUCT SAFETY KEY CHALLENGES •E commerce is a driver of growth in the EU •It currently amounts to 7 of total retailing and it is far from achieving its full potential oecd sti consumer

E-Commerce-Erfolgsfaktoren

PHIDAITIENLIETTUYENCOM Ebook and Manual Reference

mll news Alea E Commerce Xboarder18 pdf Michael Simonet Founder & CEO Qingdao Alea E Commerce Co Ltd 2018 XBorder Digital Commerce Erfolgsfaktoren für Schweizer Markenhersteller in link springer content pdf bfm 978 3 322 96453 die Frage nach den

Home back16651666 1667166816691670 Next

Iwkowa geografia,

kultura (zarys) 1 REJESTR ZAPISÓW GRUNTOWYCH WSI IWKOWA4 2 Wstęp5 Dz...

Description

Dzieje wsi Iwkowa – geografia,

REJESTR ZAPISÓW GRUNTOWYCH WSI IWKOWA 1804–1876

Wstęp

Dzieje wsi Iwkowa – geografia,

REJESTR ZAPISÓW GRUNTOWYCH WSI IWKOWA 1804–1876 Opracował i wstępem opatrzył Rafał Kurzydło

Gminna Biblioteka Publiczna w Iwkowej Iwkowa 2014

Wstęp Wstęp i opracowanie Rafał Kurzydło Koordynacja prac nad publikacją w ramach projektu pn.

„Śladami rodów osiadłych na prastarych iwkowskich rolach – wydanie dwóch publikacji książkowych związanych z historią iwkowskich ról i zorganizowanie imprezy promocyjnej” Bernadeta Klimek Okładka Na pierwszej stronie wykorzystano fragmenty fotografii Adama Gutowicza „Iwkowskie role”,

na stronie ostatniej – fragmenty fotografii Stanisława Pajora przedstawiające iwkowską karczmę górną,

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie.

Publikacja wydana przez Gminną Bibliotekę Publiczną w Iwkowej i współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach osi 4 – LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013 w ramach działania: Wdrażanie Lokalnych Strategii Rozwoju.

Instytucja zarządzająca Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013 – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

© Gminna Biblioteka Publiczna w Iwkowej

Wydawca Gminna Biblioteka Publiczna w Iwkowej tel.

ISBN 978-83-932376-2-3

Dzieje wsi Iwkowa – geografia,

Rękopis Rejestr zapisów gruntowych wsi Iwkowa 1804–1876 (sygn.

W imieniu Gminnej Biblioteki Publicznej w Iwkowej oraz społeczności miejscowości Iwkowa składam serdeczne podziękowanie Pani Dyrektor Biblioteki Naukowej Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie – dr Karolinie Grodziskiej – za wydanie zgody na publikację rękopisu „Rejestr zapisów gruntowych wsi Iwkowa 1804–1876” oraz panu Rafałowi Kurzydło za pracę włożoną w opracowanie manuskryptu.

 Z wyrazami szacunku i wdzięczności  

Bernadeta Klimek Kierownik Gminnej Biblioteki Publicznej w Iwkowej

Wstęp

Dzieje wsi Iwkowa – geografia,

Spis treści Od Wydawcy ........................................................................................................... 9 Wstęp 1.

Dzieje wsi Iwkowa – geografia,

kultura (zarys) ..............................

13 1.1.

Położenie ...................................................................................................13 1.2.

Osadnictwo ................................................................................................14 1.3.

Czas powstania,

etymologia nazwy ........................................................15 1.4.

Właściciele,

administracja .......................................................................17 1.5.

System nazewniczy ról ..............................................................................19 1.6.

Zabytki,

kultura .........................................................................

22 1.7.

Miejsce i rola wsi w badaniach językoznawczych ..................................25 2.

Księgi sądowe wiejskie ..................................................................................... 29 2.1.

Geneza i ewolucja ....................................................................................29 2.2.

Funkcja i cel zapisów ...............................................................................33 2.3.

Zasięg terytorialny i czasowy ..................................................................34 2.4.

Znaczenie ..................................................................................................35 3.

Opis zabytku .....................................................................................................37 3.1.

Informacje ogólne .................................................................................... 37 3.2.

Papier – filigrany ...................................................................................... 38 3.3.

Proweniencja,

zasięg terytorialny i czasowy ..........................................41 3.4.

Sposób dokonywania zapisów .................................................................44 3.4.1 Układ,

środki piśmiennicze,

pieczęć – atrybyt władzy ..44 3.4.2.

Kalendarium ....................................................................................... 49 3.4.3.

Pisarze .................................................................................................50 3.5.

Zróżnicowanie gatunkowe ...................................................................... 55 3.6.

Wartość badawcza księgi ......................................................................... 57 3.7.

Zasady wydawnicze .................................................................................. 60 Rejestr zapisów gruntowych wsi Iwkowa 1804–1876 .............................63 Rozwiązanie skrótów .........................................................................................

ról i miejscowości ......................................................................... 251

Wstęp

Dzieje wsi Iwkowa – geografia,

Od Wydawcy

Miejscowość Iwkowa,

położona na południu Polski w Małopolsce,

jest wsią bogatą zarówno w materialne,

jak i duchowe dziedzictwo kulturowe przodków.

Spuścizna o której mowa,

została dotychczas obszernie opisana w licznych opracowaniach i wydawnictwach,

lecz wciąż istnieją jej nieodkryte obszary.

Mieszkańcy Iwkowej wykazują coraz większe zainteresowanie poszukiwaniem własnych korzeni i poznawaniem przeszłości swej „małej ojczyzny”.

Ciekawi tutejszej historii i kultury są także odwiedzający naszą miejscowość turyści.

W roku 1334,

gdy królowa Polski Jadwiga Łokietkowa zakładała młodszą połowę wsi,

czyli dzisiejsze Nagórze i nakazała wyrąb lasu pod zasiedlanie nowych terenów,

„stara osada” zwana Libertate Ivconis (Wola Iwkona) z istniejącym w niej kościołem (pierwsza historyczna wzmianka o „starej osadzie” pochodzi z 1325 roku).

Z czasem obie osady połączyły się w jedną,

tworząc obszar obejmujący swoim zasięgiem dzisiejszą Iwkową.

Wykarczowane lasy stały się miejscem ludzkich siedzib,

a łany ziemi uprawiane przez miejscową ludność zaczęto nazywać rolami,

dodając do każdej z nich określenie pochodzące od nazwiska lub nazwy zawodu pierwotnego właściciela.

Ewenementem na skalę kraju jest to,

że do dnia dzisiejszego zachowały się i nadal funkcjonują w codziennym użyciu mieszkańców Iwkowej nazwy dawnych łanów kmiecych,

na których gospodarują potomkowie niektórych starych rodów.

Role te zostały w całej miejscowości oznakowane tablicami zawierającymi nazwę każdej z nich,

stając się dzięki temu topograficznymi wyznacznikami poszczególnych rejonów wsi i turystyczną atrakcją.

Iwkowskie role dla nas – iwkowian – stanowią niezwykle cenne dziedzictwo kulturowe warte poznania i pielęgnowania,

gdyż zachowane przez stulecia nazwy ról mówią wiele o lokalnej tożsamości i historii.

Śladami rodów osiadłych na prastarych iwkowskich rolach – wydanie dwóch publikacji książkowych związanych z historią iwkowskich ról i zorganizowanie imprezy promocyjnej to przedsięwzięcie realizowane przez Gminną Bibliotekę

Od Wydawcy Wstęp

Publiczną w Iwkowej w latach 2013–2014 z zakresu małych projektów w ramach działania 413 „Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju” objętego PROW na lata 2007–2013.

Wymiernym efektem projektu jest wydanie dwóch pozycji książkowych dotyczących – pośrednio i bezpośrednio – historii iwkowskich ról.

Jedną z nich jest publikacja pt.

Dzieje gminy Iwkowa: Iwkowskie role.

Od Roli Bodkowskiej do Roli Zięciowskiej,

w której spisano dzieje rodów i prastarych iwkowskich ról.

Historię tę odtworzono głównie na podstawie zapisów dokonanych w Księdze sądowej wsi Iwkowej w latach 1581–1809,

i w nieco mniejszym stopniu w Dziejach Iwkowej 1325–1960 ks.

Jana Piechoty.

Publikacja ta nie jest pracą naukową,

ale dość skrupulatnym opracowaniem tego aspektu lokalnej historii,

będącym wynikiem pasji odkrywania przeszłości „małej ojczyzny” przez jej autora – Stefana Szota.

Drugą pozycją,

którą Szanowny Czytelnik ma właśnie przed sobą,

jest wydany drukiem cenny XIX-wieczny dokument historyczny Rejestr zapisów gruntowych wsi Iwkowa 1804–1876.

I chociaż ma on charakter typowo prawniczy (testamenty,

itp.) to jednak stanowi ciekawy materiał źródłowy,

dzięki któremu możemy bliżej poznać realia społeczne,

obyczajowe i gospodarcze ówczesnej Iwkowej.

Jest on zarazem kontynuacją wydanej w 1969 roku przez Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk Księgi Sądowej wsi Iwkowej 1581–1809.

W obydwu tych źródłach wielokrotnie pojawiają się nazwy iwkowskich ról.

Zgodę na opublikowanie tego zbioru dokumentów udzieliła Wydawcy Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie,

a jego opracowania podjął się Rafał Kurzydło,

absolwent Wydziału Humanistycznego Akademii Pedagogicznej im.

KEN w Krakowie,

w dorobku którego znalazły się także takie prace jak: Językowy obraz świata w dziewiętnastowiecznych opowiadaniach ludowych z Iwkowej (Małopolska) – praca magisterska,

Obraz społeczności XIX-wiecznej wsi małopolskiej na podstawie „Gawęd i Komedyj iwkowskich”,

Nazwy własne dawnych ról w mikrotoponimii wsi Iwkowa (powiat brzeski),

„Człowiek z miasta” w świetle tekstów regionalnych z przełomu XIX i XX wieku.

Oddając w ręce Czytelnika nowe regionalne publikacje mamy nadzieję,

że będą one ciekawym i ważnym źródłem do dalszego odkrywania dziejów Iwkowej.

Z wyrazami szacunku  Bernadeta Klimek  Kierownik Gminnej Biblioteki Publicznej w Iwkowej

Dzieje wsi Iwkowa – geografia,

WSTĘP

Wstęp

Dzieje wsi Iwkowa – geografia,

Dzieje wsi Iwkowa – geografia,

Położenie Iwkowa rozciąga się na południowych krańcach Pogórza Karpackiego.

Biorąc pod uwagę rzeźbę terenu,

usytuowana jest w malowniczej dolinie,

która poprzez sąsiednie miejscowości łączy się z większą krainą geograficzną – Kotliną Sądecką.

Ta z kolei,

obejmując miasta Stary i Nowy Sącz oraz tereny do nich przyległe,

stanowi centrum Ziemi Sądeckiej,

zwanej również Sądecczyzną.

Byłoby niezwykle trudnym zadaniem wyodrębnienie dokładnych historycznych granic Sądecczyzny,

iż na przestrzeni wieków ulegały one wielokrotnym i znacznym przesunięciom.

Powołując się na studium J.

Flisa1 i przyjmując granicę administracyjną kasztelanii sądeckiej,

iż w wieku XII i XIII sięgała ona: na południu poza Beskid Sądecki oraz Lubowlę,

Podoliniec i Gniazda,

na południowym zachodzie obejmowała Tatry,

dalej zachodnią cezurę stanowił dział wód pomiędzy Dunajcem i Rabą,

południową – teren między Czchowem a Rożnowem (kasztelania czchowska),

zaś od wschodu granicę wytyczała linia doliny Białej.

W ciągu kolejnych wieków granice stawały się ruchome.

Część obszarów,

jak chociażby Czchowskie czy Wojnickie,

by później tworzyć odrębne jednostki administracyjne,

które z krótką przerwą między rozbiorami zawsze należało do tego regionu,

w końcu dziewiętnastego wieku usamodzielniło się.

Za dzisiejszy obszar Sądecczyzny uznaje się cały obszar obecnego powiatu nowosądeckiego,

wschodnią część powiatu limanowskiego i niewielkie wycinki powiatów gorlickiego oraz brzeskiego2.

Biorąc pod uwagę skrawek

Flis,

Sądeczyzna i jej granice,

1939,

8–9.

Ibidem,

Wstęp

powiatu brzeskiego należy wymienić miejscowości: Będzieszyna,

Dobrociesz,

Piaski-Drużków,

Drużków Pusty,

Iwkowa,

Kąty,

Kisielówka,

Połom Mały,

Porąbka Iwkowska,

Wojakowa,

Wytrzyszczka i południowe tereny Czchowa3.

Osadnictwo Położenie miejscowości w łagodnej dolinie otoczonej wzniesieniami Szpilówki (516 m n.p.m.),

Piekarskiej Góry (512 m n.p.m.),

Bukowca (494 m n.p.m.),

Kopca (585 m n.p.m.) i Machulca (483 m n.p.m.) oraz płynąca środkiem kotliny niewielka rzeka Bela i jej liczne dopływy sprzyjało tutejszemu osadnictwu,

którego dzieje sięgają czasów przedhistorycznych.

Wprawdzie na terenie miejscowości nie prowadzono wykopalisk archeologicznych,

chociażby w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski,

to jednak pojedyncze znaleziska,

kamienne i krzemienne toporki oraz młoty jednoznacznie na to wskazują.

Zostały one odnalezione przez mieszkańców Iwkowej4,

zaś okres ich użytkowania określony został na epokę neolitu (4000–1700 lat p.n.e.5).

Prawdopodobnie począwszy od tego okresu miejsce to było ciągle zamieszkane.

Przez cały okres piastowski fala osadnicza napływała z gęsto zaludnionego pogórza bocheńskiego i od strony Wojnicza,

posuwając się wzdłuż doliny Dunajca w Kotlinę Sądecką6.

Choć brak dokumentów pisanych z tego okresu,

to już u źródeł państwowości polskiej osada musiała być dobrze rozwinięta,

skoro w późniejszych wiekach prowadził przez nią trakt łączący Polskę z Węgrami (Szlak Węgierski),

który biegł od Krakowa przez Bochnię,

Lipnicę Murowaną,

Czchów,

Nowy Sącz,

Rytro,

Bardiów (tzw.

Wielka Droga/Stara Droga/Stary Gościniec)7.

Ponadto obiekty i zabytki znajdujące się w pobliskich miejscowościach utwierdzają w przekonaniu,

że we wzmiankowanym okresie na tych terenach istniała rozwinięta kultura (w miejscowości Tropie znajduje się jeden z najstarszych kościołów w Polsce,

którego powstanie datowane jest na przełom XI–XII wieku).

Historia osadnictwa,

naturalne ukształtowanie terenu oddziałujące na warunki życia ludzi oraz ich wzajemna koegzystencja wpłynęły na powstanie kilku grup etnicznych.

Seweryn Udziela wymienia cztery ugrupowania zamieszkujące Sądecczyznę i wskazuje zasięg ich terytoriów: Lachy (płn-wsch),

Kliszczacy i Zagórzanie (płn-zach),

Podhalanie (pd-zach) i Łemki (pd-wsch)8.

Zgodnie z tym podziałem dolinę iwkowską zamieszkiwać powinni Lachowie,

Pawłowski,

Nazwy miejscowe Sądeczyzny.

Ogólna charakterystyka nazewnictwa miejscowego Sądeczyzny,

„Prace Monograficzne WSP w Krakowie”,

Kraków 1965,

Piechota,

Dzieje Iwkowej 1325–1960,

Iwkowa 1995,

Jasnos,

Iwkowa 2006,

Flis,

Sądeczyzna i jej granice,

Piechota,

Dzieje Iwkowej 1325–1960,

Flis,

Sądeczyzna i jej granice,

Dzieje wsi Iwkowa – geografia,

brak tutaj typowych i jednoznacznych wyznaczników tejże kultury i folkloru.

Granicząc z Ziemią Brzeską,

podlegającą już w większym stopniu oddziaływaniu Krakowa,

Iwkowa była miejscem ścierania się i współistnienia wpływów obydwu tych krain (dowodem krzyżowania się prądów kulturalnych są m.in.

skrzynie ludowe podwójnego typu: krakowskie,

malowane kwiatami oraz wołoskie,

Czas powstania,

etymologia nazwy Nie ma możliwości precyzyjnego określenia czasu powstania miejscowości,

ponieważ nie zachował się jej dokument lokacyjny.

Doszło do tego najprawdopodobniej w fazie nasilenia się procesu osadniczego,

w czasie gdy erygowano szereg miast i wsi lokowanych na prawie niemieckim (druga połowa XII i cały wiek XIII).

Pierwszy dokument,

w którym możemy odnaleźć wzmiankę o Iwkowej (de Libertate Ivconis),

a raczej o istniejącym w tej wsi kościele parafialnym,

to Akta Kamery Apostolskiej (1325 r.)10.

Jednakże osada – choć w dokumencie nazywana jest „nova plantatio” – musiała utworzyć się na długo przed tą datą,

skoro w 1325 roku była na tyle rozwinięta,

by posiadać własny kościół parafialny.

Ponadto historie powstawania innych wsi czy miast,

choćby Nowego bądź Starego Sącza,

dają pewne podstawy do formułowania takich hipotez.

Nieznany jest także oryginał dokumentu z 4 czerwca 1334 roku,

w którym wdowa po Władysławie Łokietku,

Jadwiga Łokietkowa,

udziela niejakiemu Brykcjuszowi oraz jego imiennie wymienionym synom i potomkom,

przywileju założenia nowej wsi.

W tym akcie lokacyjnym – uważanym za autentyczny – którego kopia zachowała się w sądeckich księgach grodzkich według transumptu króla Zygmunta Starego11,

królowa zezwala na założenie osady na prawie magdeburskim na czterdziestu łanach frankońskich,

uzyskanych po wcześniejszym wykarczowaniu lasu.

Dokument wymienia ponadto uprawnienia i obowiązki,

jakimi osadnicy będą obciążeni po upływie 20 lat „wolnizny”,

w których nowa osada ma się mieścić.

Jedną z linii granicznych stanowić miała „Wola Iwkona”,

że nowa kolonia powstała obok już istniejącej wsi.

Jak pokazała historia,

gdy z czasem sołectwa obydwu miejscowości znalazły się w jednym ręku,

doszło do ich złączenia w jedną wielką osadę12,

choć przez pewien czas były całkowicie odrębne,

na co wskazywały dwa kościoły,

Piechota,

Dzieje Iwkowej 1325–1960,

Ibidem,

Kuraś,

Wrocław–Kraków 1962–1963,

42–44.

12 S.

P łaza,

Wstęp do Księgi sądowej wsi Iwkowej 1581–1809,

Vetulaniego,

Wrocław– Warszawa–Kraków 1969,

Pawłowski,

Dwuznaczne nazwy miejscowe (na materiale nazw wsi i przysiółków Sądecczyzny),

1972,

Wstęp

Początkowa nazwa osady ewoluowała w ciągu kolejnych dziesięcioleci: a metis Libertatis Iwconis13 (1334) 1532 (Wola Iwkona),

de Libertate Ivconis 1335–1342,

de Yvcovicz (Iwkowice) seu Villa Yvconis 1350–5114.

Jeszcze w Liber beneficiorum Jana Długosza występuje Wolya Iwkonis obok Iwkowa15.

Ostatnia zachowana wzmianka o Woli Iwkowskiej pochodzi z końca XIV wieku i znajduje się w Najstarszej księdze sądu najwyższego prawa niemieckiego na zamku krakowskim16.

Choć nie jest znana dokładna data połączenia się wsi,

Rospond podaje,

iż doszło do tego w XVI wieku17.

W języku mieszkańców Iwkowej do dziś zachował się ślad istnienia dwóch miejscowości,

choć większość spośród iwkowian używa tychże nazw całkowicie nieświadomie.

Mianowicie starsza część osady określana jest «Nadole»,

młodsza – «Nagórze»/«Nagorze».

Powstanie tych nazw uwarunkowane było topografią terenu.

Odnośnie do etymologii nazwy miejscowości istnieją dwie hipotezy.

Pierwsza – ludowa – została prawdopodobnie stworzona przez wybitnego ludoznawcę i folklorystę,

Karola Mátyása (1866–1925).

Pisał on okolica ta,

gdzie obecnie gmina Iwkowa leży,

były niegdyś wielkie lasy a była ta okolica samemi drzewami,

lasów iwki dali nazwę Iwkowa,

a nawet i na pieczęci gminnej od tych lasów dali herb jeleń,

gdyż temi czasami było pełno jeleni w lasach tych,

która to pieczęć gminna do po dziś dzień egzystuje18.

Z etymologią wywodzącą się od rzekomo obficie rosnącej na tym terenie wierzby iwy (Salix caprea) nie zgadza się E.

Pawłowski,

iż okoliczne gwary nie znają zdrobniałego apelatywu iwka19.

Biorąc pod uwagę tekst dokumentu lokacyjnego „młodszej” części wsi,

w którym napisano o dwudziestu latach wolnizny,

oraz uwzględniając fakty historyczne,

mówiące,

iż na terenach karczowanych stosowano ulgi podatkowe,

o czym informowała już sama nazwa – Wole,

Wólki w Małopolsce,

Lgoty,

Ligoty na Śląsku20 – pierwszy źródłosłów wydaje się mało prawdopodobny.

Zbiór dokumentów małopolskich,

Rosp ond,

Słownik etymologiczny miast i gmin PRL,

Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1984,

15 E.

Pawłowski,

Nazwy miejscowości Sądecczyzny,

przysiółków oraz dzielnic miejskich i wiejskich,

(„Prace Komisji Językoznawstwa Oddziału PAN w Krakowie”,

Wrocław 1971,

16 S.

Płaza,

Wstęp do Księgi sądowej wsi Iwkowej 1581–1809,

17 S.

Rospond,

18 K.

Mátyás,

Ludowe nazwy miejscowe w powiecie brzeskim w Galicyi,

Lwów 1904,

19 E.

Pawłowski,

Nazwy miejscowości Sądecczyzny,

Nazwy miast,

przysiółków oraz dzielnic miejskich i wiejskich,

20 S.

Rosp ond,

Słownik etymologiczny miast i gmin PRL,

61 i 433.

Dzieje wsi Iwkowa – geografia,

Ponadto druga z teorii nazwę miejscowości wywodzi od mężczyzny o imieniu Iwo bądź Iwko,

który był przypuszczalnie zasadźcą osady21,

stąd dwuczłonowa nazwa kulturowo-dzierżawcza Libertatis Iwconis/Wola Iwkona (Wola Iwki).

Ów Iwo jest osobą nieznaną z historii,

zaś na terenie Sądecczyzny znajdują się tylko dwie wsie,

których nazwy pochodzą od zasadźcy lub właściciela i mają potwierdzenie w stosownych dokumentach,

Tylicz i Wojakowa22.

Właściciele,

administracja Osobliwością z zakresu historii gospodarczej Sądecczyzny była przynależność wsi do różnych kategorii własności ziemskiej.

Były tu posiadłości królewskie,

dobra miast i instytucji miejskich,

latyfundia kościelne i szlacheckie23.

Pd-zach część Sądecczyzny przez długi okres stanowiła majątek klauzury klarysek ze Starego Sącza.

W części pd-wsch istniało tzw.

Państwo Muszyńskie biskupów krakowskich posiadające w ramach autonomii m.

własne sądownictwo i wojsko.

Jednakowoż zdecydowanie przeważały na tym terenie dobra szlacheckie24.

Iwkowa od najdawniejszych czasów należała do dóbr królewskich,

podobnie jak sąsiadująca z nią Lipnica Murowana,

Rajbrot czy Czchów,

choć pozostałe okoliczne wsie stanowiły własność szlachecką (Dobrociesz,

Drużków Pusty,

Kąty,

Wojakowa).

Będąc częścią Ziemi Sądeckiej w dniu 10 marca 1257 roku przeszła w wieczyste posiadanie z wszelkimi prawami i władzą książęcą na rzecz fundatorki starosądeckiego klasztoru,

Świętej Kingi (córki Beli IV,

króla węgierskiego z dynastii Arpadów i Marii,

córki cesarza greckiego Teodora I Laskarisa).

Tytuł Pani Ziemi Sądeckiej Kinga uzyskała na zjeździe w Korczynie na mocy darowizny dokonanej przez Bolesława Wstydliwego,

jako rekompensatę za posag w wysokości 40 000 grzywien zużytkowany na potrzeby wojenne z Tatarami25.

Wieś,

wchodząc w kompleks wielkorządców krakowskich,

rzadko była bezpośrednio przez nich zarządzana,

gdyż zazwyczaj wypuszczano ją w krótkoterminowe dzierżawy bądź nadawano w dożywocie26.

Po pierwszym rozbiorze Polski Iwkowa przeszła na własność skarbu cesarza austriackiego i podlegając dyrekcji ekonomii w Niepołomicach,

nadal znajdowała się w dzierżawie27.

W ręce prywatne przeszła w latach 1784–1786,

gdy Andrzej Lewalt Jezierski nabył ją od skarbu cesarskiego28.

Pawłowski,

Dwuznaczne nazwy miejscowe (na materiale nazw wsi i przysiółków Sądecczyzny),

10–11

Pi e chota,

Dzieje Iwkowej 1325–1960,

22 E.

Pawłowski,

Nazwy miejscowe Sądeczyzny,

23 H.

S tamirski,

Sądecczyzna w roku 1629,

1957,

24 Ibidem.

25 J.

Wiktor,

Pieniny i ziemia sądecka,

Kraków 1965,

26 S.

Płaza,

Wstęp do Księgi sądowej wsi Iwkowej 1581–1809,

27 Ibidem,

28 J.

Piechota,

Dzieje Iwkowej 1325–1960,

Wstęp

W okresie prowadzenia Rejestru zapisów gruntowych wsi Iwkowa właścicielami miejscowości kolejno byli: Wincenty Dunikowski (1805–1822),

Jan Nepomucen Paszyc oraz jego syn Bolesław (1823–1873),

Florian i Bronisława Stasiakiewiczowie (1873–1890)29.

W związku z przeobrażeniami społecznymi w roku 1890 zabudowania dworskie i areał uprawny zostały wystawione na publiczną licytację w Krakowie.

W 1904 roku kolejny z właścicieli sprzedał dwór miejscowemu Żydowi Szmulowi,

który największą część ziemi oraz budynki odstąpił swoim współwyznawcom oraz rozpoczął parcelację obszaru dworskiego wyprzedając chłopom po kilka morgów.

Dwór,

ostatni symbol pańszczyzny i ucisku,

został spalony przez Rosjan w czasie I wojny światowej w 1914 roku30.

Pod względem organizacyjnym Sądecczyzna była kasztelanią z siedzibą w Starym Sączu,

o czym świadczą wzmianki w dokumentach z XII wieku31.

Z czasem utworzono powiat i starostwo grodowe w Nowym Sączu,

co wpłynęło na wzrost znaczenia miasta.

Najwspanialszy okres rozwoju grodu to wiek XV i XVI,

jednak złota epoka dobrobytu zakończyła się dosyć szybko,

bo już w połowie XVII wieku.

Rozpoczął się wówczas powolny upadek miasta spotęgowany przez pożary,

a dzieła zniszczenia dopełnił „potop” szwedzki32.

Jeśli idzie o przynależność administracyjną,

Iwkowa od czasów założenia aż do pierwszego rozbioru Polski należała do powiatu Nowy Sącz (od drugiej połowy XV wieku powiat sądecki nosił też nazwę czchowsko-wojnickiego,

po zlikwidowaniu około roku 1465 powiatu wojnickiego,

który przyłączono następnie do czchowskiego33).

Po roku 1772 rząd austriacki zmienił podział administracyjny przydzielając wieś wraz z całym rejonem brzeskim do cyrkułu (obwodu) bocheńskiego34.

Rok 1867 to kolejna reforma wiążąca się z  nadaniem Królestwu Galicji i  Lodomerii szeroko rozumianej autonomii.

Wówczas zniesiony został podział na cyrkuły i utworzono 74 powiaty,

a wśród nich także powiat brzeski,

do którego przyłączono Iwkową.

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku powiat brzeski został w zasadzie utrzymany w takim samym układzie geograficznym.

W połowie lat siedemdziesiątych zniknął z samorządowej mapy kraju,

gdy zamiast 17 województw utworzono 49.

Po ostatniej reformie administracyjnej obowiązującej od 1 stycznia 1999 roku,

ponownie powołano do życia powiaty,

jako drugi szczebel administracji samorządowej.

W skład dzisiejszego powiatu brzeskiego wchodzi siedem gmin: Borzęcin,

Brzesko,

Czchów,

Dębno,

Gnojnik,

Iwkowa i Szczurowa.

Ibidem,

177–179.

Ibidem,

31 A.

Czarnowski,

Kraina tysiąca źródeł.

O ziemi sądeckiej,

Warszawa 1975,

32 J.

Wiktor,

Pieniny i ziemia sądecka,

33 S.

Mateszew,

Zarys dziejów powiatu brzeskiego do roku 1772,

Szwajcy,

Kraków 1966,

34 Por.

Rzońca,

Pierwszy opis Sądecczyzny z 1842 roku w oczach austriackiego urzędnika Józefa Edlena von Mehoffera,

1997,

106–117.

29 30

Dzieje wsi Iwkowa – geografia,

Gmina Iwkowa,

w dzisiejszym rozumieniu tego słowa,

powstała w okresie II Rzeczypospolitej,

gdy w 1934 roku w miejsce gmin wiejskich (jedna wieś stanowiła gminę,

miała swego wójta i samorząd),

Choć rozbita po drugiej wojnie światowej,

w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku zaczęła funkcjonować od nowa.

W okresie od 1 lipca 1976 roku do 30 września 1982 roku gmina Iwkowa stanowiła część dużej gminy Czchów,

by następnie – dzięki zaangażowaniu lokalnej społeczności – z dniem 1 października 1982 odzyskać niezależność.

Iwkowa to jedna z najmniejszych gmin województwa małopolskiego.

Jednakże jako miejscowość,

rozciągając się na przestrzeni około 10 kilometrów,

jest z kolei jedną z największych w województwie.

Obecnie gminę Iwkowa tworzy wspólnota administracyjna siedmiu wsi: Dobrociesz,

Drużków Pusty,

Iwkowa,

Kąty,

Połom Mały,

Porąbka Iwkowska,

Wojakowa.

System nazewniczy ról Iwkowa to wieś łanowa,

«łańcuchówka»,

jakich na Sądecczyźnie jest wiele.

Osady takie charakteryzują się pasowym układem gruntów polegającym na tym,

że od drogi stanowiącej oś wsi,

odchodzą równej szerokości pasy pól należące do poszczególnych osadników35.

Ten typ wsi wiąże się z kolonizacją na prawie niemieckim,

które powstawały w związku z karczowaniem lasów.

Zasadźca,

który później zostawał dziedzicznym sołtysem wsi,

przydzielał ochotnikom-osiedleńcom pas lasu do wykarczowania,

urzędowo i w północnych okolicach Polski łanem (łac.

W Iwkowej środkiem wsi płynie rzeka Bela37,